På slutten av 1980-talet rakna Berlin-muren. Aust-Europa låg vidopen for alle med eventyrlyst og ei slunken lommebok. Kompisane mine og eg la bak oss byar vi knapt klarte å uttale namnet på, og på kvar stopp bestilte vi zupa gulaszowa – gulasjsuppe.
Svenskane hevdar at «heime er den staden der du veit kva som er i lapskausen». I min barndom ante verken far min eller eg eksakt kva som skjulte seg i gryta, men den smakte som festmat sjølv på grå og triste måndagar.
Er det tilfeldig at det blir juksa med hestekjøtt i lasagne og annan ferdigmat, eller at kjøttdeig og andre farseprodukt med jamne mellomrom er E.coli- og salmonella-smitta? Tja, juks og slurv har vore ein del av historia heilt sidan matvareindustrien oppsto. Vil du vere heilt sikker på kva som går gjennom kverna, er det berre å stå for produksjonen sjølv.
Eg veit akkurat kvar spiren til matinteressa mi blei sådd. Besøka hos «tante» Oliva i barndomen fortalde meg at det som skjedde på kjøkkenet var heilt avgjerande for middagsresultatet. Oliva blei aldri tatt på senga av uventa besøk. Ho hadde alltid frysaren full av det som kunne bli fabelaktig godt sosekjøtt.
Heimelagd leverpostei høyrer førjuls- og juletida til. Og det er mykje god terapi i å invitere gode vener på ein uformell posteiproduksjon når stressnivået blir før høgt. Det er heller ikkje dumt med ein skvett akevitt i både kokken og leverposteien…
Dei fleste rynker på nasa, men drar likevel motvillig med seg svinedyr indrefilet frå kjøledisken når grillbiffen skal handlast inn. Grillsesongen er jo så alt for kort. Men sanninga er at grillinga knapt kjenner årstider, og at entrecoten er langt rimeligare, saftigare og minst like god å grille.
Du finn kjøttkaker eller den nære slektningen kjøttbollar i nesten alle verdshjørne. Marokkanarane og spanjolane bruker lam. Men far sin favoritt er lagd på god, gammaldags storfedeig. Den ”hemmelege” ingrediensen som gjer kakene ekstra gode er rett og slett halvgammalt brød.
Av og til skal det like mykje øl i maten som i kokken. Minst. Oksegryta blir til ei heilt ny oppleving med mørkt, skummande øl som basis.